على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1415
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خواجه بار ( x je - b r ) طعام به قدر حاجت و كفايت زندگانى و قوت لا يموت . خواجه تاش ( x je - t c ) ا . پ . هماور . و نوكران و غلامان يك صاحب و آقا و خداوند و صاحب خانه كه هر يك خواجه تاشاند مر ديگرى را . خواجه زاده ( x je - z de ) ا . پ . آقازاده . خواجه سرا ( x je - sar ) ا . پ . خصى . و نوكر محرم . و دژكام و دژكامه . خواجه گياه ( x je - gi h ) ا . پ . نام گلبنى . خواجيدن ( xajidan ) و ( xov jidan ) ف ل و م . پ . چيزى را بد ديدن بواسطهء علتى كه در چشم باشد . و آب دادن و مشروب ساختن . و شوخ چشم بودن . خواذ ( xev z ) ا . ع . خواذ الحمى : آمدن تب در وقت غير معلوم . خواذ ( xev z ) م . ع . خاوذ مخاوذة و خواذا . مر . مخاوذة . خوار ( x r ) ص . پ . ذليل و حقير و بىاعتبار . و راست نقيض كج . و سهل و آسان . و اندك و كم و قليل . و خوار داشتن : ذليل و حقير داشتن و تحقير نمودن . و خوار كردن : بىاعتبار و ذليل كردن . و آسان نمودن . و خوار كردن موى : شانه كردن و درهم شدگى و پيچيدگى آن را بر طرف نمودن . خوار ( x r ) ص . پ . خورنده و هميشه بطور تركيب استعمال مىكرد مانند مفتخوار : كسى كه مفت و بدون رنج بردن مىخورد . خوار ( x r ) ا . پ . نام بلوكى از بلوكات رى واقع در ما بين ورامين و سمنان . خوار ( xov r ) ا . پ . خوردنى و طعام و خوراك و توشه . خوار ( xov r ) ا . ع . بانگ گاو و بانگ گوسپند و بانگ آهو . و آواز تير . و بلوك خوار از بلوكات رى . خوار ( xavv r ) ا و ص . ع . ضعيف و سست و نرم از مردم و از هر چيزى . ج : خور . و آهن و يا سنگ آتش زنه . و رقيق الحس از شتران . ج : خوارات . و مرد نساب . و فرس خوار العنان : اسب سهل المعطف بسيار دو . خوارات ( xavv r t ) ع . ج . خوار . خواربار ( x r - b r ) ا . پ . خوراك و طعام . و خوراك اندك . و غله . و توشهاى كه براى قوت عيال از جائى آورند . و مزه و لذت و چاشنى . و تومنى از تومنهاى بخارا . و نيز بلوك خوار رى را خواربار گويند . و خواربار آرنده : كسى كه تدارك خوردنى و توشه كند . و خوارباركش : كسى كه حمل توشه و خوردنى كند . خوارة ( xavv rat ) ا . ع . دبر . و خرما بن بسيار بار . و ناقهء بسيار شير . ج : خور . خوارج ( xav rej ) ا . ع . نام فرقهاى از مسلمانان كه بر حضرت على كرم اللّه وجهه خروج كرده بودند . و خوارج المال : ماده اسب . و كنيز . و ماده خر . و خرجت خوارجه : ظاهر شد نجابت وى . و متوجه شد بابرام امور . خوار خورى ( x r - xori ) ا . پ . ضيافت پست و دون . و رفتار پست . خواردن ( x rdan ) ف م . پ . خوردن و تناول كردن . و آشاميدن و نوشيدن . خوارزم ( x razm ) و ( xov razm ) ا . پ . يكى از ممالك قديم ايران كه اكنون در تحت حمايت دولت روس است و آن را خانات خيوه نيز گويند و اين مملكت كه پايتخت آن شهر خيوه بود در قديم محدود بوده از طرف شمال بدشت قپچاق و از طرف جنوب بتوران و از سمت مشرق ببخارا و از سمت مغرب به خاك جرجان و استراباد ولى امروز شمالش محدود است بدرياچهء آرال و مشرقش برود جيحون و مغرب و جنوبش بتركستان روس . خوارزمى ( x razmi ) ا و ص . پ . منسوب بخوارزم . و ورقههاى نازك خمير . و ورقههاى نازك هر چيز چسبنده . خوارق ( xav req ) ع . ج . خارق . خواركار ( x r - k r ) ص . پ . ستمگار و ظالم . و نكوهش كننده . خواركار ( x r - k r ) ص . پ . دشنام دهنده . خواركارى ( x r - k ri ) ص . پ . دشنام دهنده . خواركارى ( x r - k ri ) ا . پ . دشنام . خوارمندى ( x r - mandi ) ا . پ . تواضع و فروتنى . و ذلت و خوارى . خوارنيدن ( x ranidan ) ف م . پ . دادن براى خوردن و آشاميدن . خوارورى ( x ruri ) ا . پ . نام جائى . خوار و زار ( x r - o - z r ) ص . پ . ذليل و پريشان . و فرومايه و تنگدست . خواره ( x re ) ص . پ . خورنده و آشامنده و هميشه بطور تركيب استعمال مىگردد مانند روزى خواره و شراب خواره . خواره ( x re ) ا . پ . رزق و روزى و طعام و خوردنى و توشه و وظيفه و علوفه و بهرهء هر روزه و خوراك و آذوقه . خواره ( xov re ) ا . پ . دستور و رسم و قاعده و قانون . و طعامى كه مقوى بدن